Trump’ın 28 Şubat 2026’da İran’a karşı başlattığı savaş, ardından Hürmüz Boğazı ve Bab-el-Mandeb Boğazı’nın tamamen ve daha sonra kısmen kapatılması, küresel ekonomiyi sarstı. Petrol fiyatlarındaki patlama, enflasyonda artışa, bazı faaliyetlerin durmasına ve yüz milyonlarca işçinin yaşam standartlarının yerle bir olmasına yol açtı. Şimdi bazı ülkeleri açık bir kıtlıkla tehdit ediyor. Ancak bu insani ve sosyal felaket, kapitalizmin ve savaşların kaotik ilerleyişinden faydalanmaya devam eden çokuluslu petrol şirketleri için muazzam bir fırsat yaratıyor.
Amerikan emperyalizminin Orta Doğu’da yürüttüğü çatışma sekizinci ayına girerken, İran’ın bombalanması durmuş olsa da, dünyanın petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki trafik büyük ölçüde aksamaya devam ediyor. Hidrokarbon tedarik zincirlerindeki bu aksamaya, Yemen’deki Husi saldırısının ardından Bab-el-Mandeb Boğazı’nın kısmen felç olması da ekleniyor; bu durum küresel petrol ticaretini %10 daha azalttı ve bölgedeki birçok üretim tesisini durma noktasına getirdi.
Oradaki petrol üretimi, savaş öncesi seviyesine neredeyse geri dönmeden önce yarı yarıya azaldı. Ancak bir varil petrolün (159 litre ham petrol) fiyatı yükselmeye devam ederek yılın başındaki 62 dolardan 115 dolara çıktı ve son haftalarda 100 dolar civarında istikrar kazandı. Aynı durum, yıllardır petrol fiyatlarına paralel olarak önemli ölçüde dalgalanan doğalgaz ve elektrik fiyatları için de geçerli.
Enflasyon ekonominin her yerine yayıldı. Fransa gibi zengin ülkelerde, petrol şirketlerinin gaspına kurban giden işçiler her ay onlarca, hatta yüzlerce avro kaybediyor. Tasarrufu olanlar ise birikimlerini kullanıyor ya da kaçınılmaz giderlerdeki (konut, enerji, sigorta, ulaşım vb.) patlama ve temel ihtiyaç maddelerinin fırlayan fiyatlarıyla başa çıkmak için borçlanıyor. Fransa’da benzeri görülmemiş bir şekilde, yakıt tüketimi birkaç aydır düşüş gösteriyor ve Eylül ayında yaklaşık %30 azaldı. Bol petrol rezervine sahip ülkeler de dahil olmak üzere yoksul ülkelerde, tüm malları etkileyen hidrokarbon fiyatlarındaki patlama, nüfusun büyük kesimlerini güvencesizliğe, yoksulluğa veya gıda güvensizliğine sürükledi.
Savaş vurguncuları
On yıllardır küresel petrol piyasasına hakim olan büyük petrol şirketleri – Exxon Mobil, Chevron, BP, Shell, ENI ve Total Energies – Amerikan müdahalesinin yol açtığı kaostan en çok fayda sağlayanlardır. TotalEnergies CEO’su Patrick Pouyanné, kendine özgü alaycı tavrıyla yakın zamanda “barışçıl bir dünyaya kıyasla karışıklık dolu bir dünyayı” tercih ettiğini ve durumun “fırsatlarını” memnuniyetle karşıladığını itiraf etti ( Les Échos , 6 Ekim 2026). Kısa bir süre önce grubun genel kuruluna, “Başardığımız için özür dilememize gerek yok ” demişti… ki bu kadarını da istememişlerdi.
Gerçekte, krizler ve savaşlar, petrol tröstlerinin kuruluşlarından bu yana karlarını artırmıştır. Ve en azından söylenebilecek şey, mevcut çatışmanın da bir istisna olmadığıdır. 2026 yılına kadar, altı büyük şirketin toplam karı ikiye katlanarak şu anda 147 milyar dolar olarak tahmin edilen bir miktara ulaşacaktır. Total Energies için bu rakamın 24 milyar dolara ulaşması bekleniyor; bu da bir yılda %77’lik bir artışı temsil ediyor. Savaş başlamadan önce bile CEO’su şunları söylemişti: “Varil başına 60 dolarlık bir bütçe belirledik, ama yanıldığımı görmek hoşuma gidiyor. 110 dolarda oldukça mutluyum. Hürmüz Boğazı kapanırsa petrol fiyatları yükselir.” Grubun tüccarlarının, onlarca tankerin yükünü çok uygun fiyatlarla satın almış olması, CEO’nun sevinmesi için daha da fazla neden yaratmıştı. Bu ticaret operasyonu gruba bir milyar avrodan fazla kazanç sağlamıştı. Üstelik TotalEnergies, Amerika Birleşik Devletleri’nden tüm dünyaya sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatında lider konumda.
İsviçre yatırım bankası Lombard Odier’in Avrupa, Afrika ve Orta Doğu yatırımlarından sorumlu yöneticisi, kapitalizme karşı özel bir nefret beslemekle suçlanamayacak biri olarak, geçen Haziran ayında şunları söyledi: “Dünyanın karmaşa içinde olduğu izlenimine sahibiz, ancak piyasalar ve şirketler gelişiyor.” ( Les Échos , 15 Haziran 2026). Ve gerçekten de, herkes tarafından kolayca tanınabilen petrol devlerinin yanı sıra, burjuvazinin tüm kesimleri de refah içinde yaşıyor.
Keşif, arıtma…: Halktan gasp yoluyla elde edilen karlar ve yatırımlar
Yüzyılı aşkın bir süredir, petrol fiyatlarını kontrol etmek, sektördeki çokuluslu şirketlerin karlarından pay almadan veya hissedarlarına ödenen temettüleri azaltmadan yatırımlarını finanse etmelerinin bir yolu olmuştur.
1973’teki meşhur petrol şokunun, varil başına petrol fiyatını üç katına çıkardığı gerçeğini hatırlamakta fayda var. Bu şok büyük ölçüde, kâr marjları düşen ve petrol yatakları tükenmekte olan büyük petrol şirketleri tarafından kurgulanmıştı. Özellikle derin sularda (açık deniz) ve özellikle Kuzey Amerika’daki şist petrolünün işletilmesiyle bağlantılı, daha önce kullanılmamış rezervlere erişim, büyük yatırımlar ve kârlılığı sağlamak için önemli bir fiyat artışı olmadan imkansızdı. Suudi Arabistan’da bir varil petrol çıkarmanın maliyeti 3 dolardan az iken, Amerika Birleşik Devletleri veya Meksika Körfezi’nde neredeyse on kat daha yüksekti. 1972 gibi erken bir tarihte, ABD yönetiminin petrol sorumlusu Jim Akins şöyle açıklamıştı: “Petrol fiyatı bu kadar düşük kalırsa, yeterli saha yok ve yeni sahalar bulmak için yeterli para yok.” Ve gerçekten de, o dönemde Ortadoğu’da ABD’nin en sadık müttefiki olan İran Şahı, OPEC adına 1973 sonbaharında en büyük fiyat artışını talep eden kişiydi.
Batılı hükümetler halklarına Arap petrol üreten ülkelerin esiri olduklarını söylerken, petrol şirketleri arama faaliyetlerini yeniden canlandırmak için gerekli mali kaynakları buldular ve sonraki yıllarda Kuzey Denizi ve Alaska gibi bölgelerdeki geniş yatakları karlı bir şekilde işletmeyi başardılar. Örneğin, Alaska bölgesinde, yaklaşık 50 derece Celsius sıcaklıkta tutulması gereken ham petrolün donmuş toprağı eritmesini önlemek için kendi kendini soğutan direklerle desteklenen 1.300 kilometrelik bir boru hattı inşa etmek gerekti! Küresel fiyat artışı bunu mümkün kıldı; tıpkı Fransa’da hükümetin, ülkenin enerji bağımsızlığını garanti altına alacağı varsayılan nükleer santrallerin inşasına başlaması için yaptığı propaganda gibi.
Dahası, petrol ihraç eden ülkeler tarafından sonraki yıllarda ele geçirilen ve “petrodolar” olarak adlandırılan büyük miktardaki dolarlar, yatırımlar, askeri teçhizat alımları, yatlar, lüks konutlar veya yarış atları gibi yollarla emperyalist ülkelerdeki bankaların ve kapitalistlerin kasalarına geri döndü.
Bu nedenle, milyarlarca dolar büyük şirketlerin kasalarına akmaya hiç durmadan devam etti. Örneğin, 1999’da Exxon ve Mobil Oil’in birleşmesiyle kurulan dünyanın bir numaralı petrol şirketi Exxon Mobil Corporation tek başına o zamandan beri 800 milyar dolardan fazla kar elde etti!
Mevcut fiyat artışı, petrol şirketlerine arama faaliyetlerini yeniden canlandırmak ve rezervlerinin “organik yenilenmesini” sağlamak için yeni fırsatlar sunuyor. 2026 baharında Exxon Mobil, Nijerya’daki iki derin deniz petrol projesine 24 milyar dolarlık yatırım yapacağını duyurdu. BP ise Namibya’da üç açık deniz arama bloğu satın aldı. Brezilya, Guyana ve Surinam da önümüzdeki on yıllar için yeni petrol cennetleri olarak ortaya çıkıyor. Ayrıca, ABD’nin Venezuela’nın petrol rezervlerini sistematik olarak sömürmesi de yüksek fiyatların devam ettiği bir ortamda değerlendirilmelidir. Bununla birlikte, Amerikan petrol şirketleri şu an için, Chávez ve Maduro yönetimindeki Amerikan emperyalizmi tarafından uygulanan ambargo ve yaptırımlar nedeniyle kullanılamaz hale gelen tesislerin yenilenmesi için gereken yüz milyarlarca dolarlık yatırımı hükümetlerinden bekliyorlar.
Küresel ölçekte, büyük petrol şirketleri şu anda rafinerilerini tam kapasiteyle çalıştırmaktan memnunlar çünkü muazzam karlar elde ediyorlar. On yıllarca bu faaliyet yeterince karlı bulunmuyordu. Uzun süredir amorti edilmiş olan eski tesislerin bakımı ve yatırımı minimumda tutuldu. Hatta sektörde uzun süredir tekel sahibi olan zengin ülkelerde rafineri sayısı bile önemli ölçüde azaltıldı.
Böylece, Fransa’da BP, Shell ve Esso’ya ait on bir tesis 1970’ler ve 1980’ler arasında faaliyetlerini durdurdu. Son on beş yılda diğerleri de kapatıldı ve Fransa anakarasındaki rafineri sayısı altıya düştü; bunlardan üçü Total Energies’e ait (Gonfreville-l’Orcher, Feyzin ve Donges). Bu rafineriler, hükümetlerin bu tür motorlara büyük yatırım yapan Fransız üreticilerini desteklemek amacıyla başlattığı dizel patlamasından önce inşa edildi. Sonuç olarak, Fransa şu anda dizel yakıtının yarısını yüksek bir fiyata ithal ediyor: Orta Doğu’dan ve bu yakıt için daha iyi donanımlı tesislerin bulunduğu Amerika Birleşik Devletleri’nden geliyor. Fransız denizaşırı topraklarında ise tek rafineri, Rubis grubunun bir parçası olan ve ana hissedarları Compagnie Nationale de Navigation (CNN), Dassault ve BlackRock olan Société Anonyme de la Raffinerie des Antilles tarafından işletilen Martinik’teki Lamentin rafinerisidir.
Savaş ve spekülasyon, rafinerilerin karlarını on kat artırdı. Kar marjları artık Amerika Birleşik Devletleri’nde varil başına 20 ila 70 dolar, Avrupa’da ise 5 ila 60 dolar arasında değişiyor: Bu, şirketlerin bir tür kıtlık organize etmek anlamına gelse bile, mümkün olduğunca uzun süre yararlanmayı amaçladığı beklenmedik bir kazanç.
Ulaşım: garantili bir ikramiye
JD Rockefeller’ın 1870’te Standard Oil’i kurduğu andan itibaren, petrol taşımacılığını kontrol etmek en önemli hedeflerinden biriydi. Tarihin ilk milyarderi, varilleri için tercihli demiryolu navlun oranları sağlayarak rafineri alanında neredeyse tekel konumuna geldi.
Konteyner taşımacılığında olduğu gibi, bu pazarda da güçlü gruplar hâlâ hakim konumda. Suudi Aramco (Bahri şirketinin sahibi) gibi bazı devlet şirketlerinin kendi filoları olsa da, büyük şirketler genellikle orta veya uzun vadeli olarak tanker kiralamayı tercih ediyor. TotalEnergies’in 80 tanker kiraladığı bildiriliyor. Angelicoussis (Maran Tankers), Prokopiou (Dynacom Tankers Management) ve Diamantides (Capital Maritime & Trading) hanedanları gibi Yunan gemi sahipleri, küresel filonun dörtte bir ila üçte birini ve Avrupa Birliği filosunun %60’ını temsil eden yüzlerce gemiye sahip. Frontline, DHT Holdings ve Maersk Tankers gibi uzmanlaşmış şirketler de onlarca gemiden oluşan filoları yönetirken, günümüzün büyük tankerleri (veya VLCC’ler) yaklaşık 200 milyon dolara satılıyor; bu da bir yıl öncesine göre %50 daha fazla. Bu sektördeki her türlü şeffaflık eksikliği, manipülasyon ve düzenleme o kadar yaygın ki, resmi piyasalar ve sözleşmeler dışında faaliyet gösteren 900 ila 1500 petrol tankerine “hayalet filo” demek bir gırgıra dönüşüyor.
Burada da savaş, gemi sahipleri, büyük şirketlerin hissedarları ve sektördeki çeşitli aracı kuruluşlar için muazzam kar fırsatları sunuyor. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra oluşturulan ve her yıl güncellenen, ton başına dolar cinsinden (Worldscale için WS) ifade edilen tek bir fiyatlandırma sistemi mevcut olsa da, bu referans fiyat, üretim bölgelerindeki veya ticaret yollarındaki spekülasyon ve gerilimlerden dolayı günlük olarak dalgalanıyor. Örneğin, Ekim 2026’da navlun oranı günlük 1,5 milyon dolara ulaşarak bir önceki yıla göre on kat arttı. Şirketler tarafından yansıtılan bu rakam, varil başına yaklaşık 15 dolara denk geliyor ve buna yaklaşık 3 dolar da sigorta maliyeti ekleniyor.
Petrol piyasalarının finansallaşması
Petrol piyasası her zaman savaşlar, büyük güçler arasındaki ve petrol şirketlerinin kendi aralarındaki değişen güç dengesi tarafından yönetilmiştir. Ancak giderek kapitalist ekonominin finansallaşmasının izlerini taşımaktadır.
On yıllarca bu sektör, üretim bölgelerinin bölünmesine ve en büyük şirketler arasında satış fiyatlarına ilişkin gizli anlaşmalara tabiydi. Cılız telif ücretleri karşılığında, üretici ülkelere sömürücü maddeler dayatıldı. Bunlar, sömürgeciliğin sona ermesi ve ardından OPEC’in ortaya çıkmasıyla ancak kısmen sorgulandı. Petrol piyasası, büyük şirketler tarafından belirlenen uzun vadeli sözleşmelerle esasen kilit altında kaldı. Dahası, farklı fiziksel petrol kaliteleri (özellikle daha “hafif” veya yüksek kükürtlü olanlar) arasındaki fazlalıklar ve açıklar genellikle bu büyük şirketler arasında kargo takasları yoluyla çözülüyordu: örneğin, Arab Light karşılığında Nijerya ham petrolü.
1960’lardaki kar oranlarındaki düşüş, ardından Vietnam Savaşı’nın şiddetlendirdiği döviz krizi ve takip eden on yılın başında doların değer kaybetmesi, petrol piyasasının finansallaşmasını hızlandırdı ve özellikle ticaret faaliyetlerinde güçlü yeni oyuncuların ortaya çıkmasını teşvik etti. “Kağıt petrol” -yani petrol sevkiyatlarının alım satımı ve daha da sıklıkla gelecekteki satışlara ilişkin koşullu taahhütler- giderek “fiziksel petrolü” geride bıraktı; öyle ki bir varil petrol, ambalajlanmasından gerçek teslimatına kadar neredeyse elli defaya kadar el değiştirebiliyor.
1973 yılında, ABD Başkanı Nixon tarafından çıkarılan Acil Petrol Tahsis Yasası, yerli üretim “eski petrol” ve “yeni petrol” arasında ayrım yapan bir fiyat kontrolü ve ikili fiyatlandırma sistemi kurdu. ABD petrol fiyatlarının tavan fiyatla belirlendiği büyük petrol şirketlerinin, yüksek fiyatlarla petrol ithal etmek zorunda kalan küçük rafinerileri ezmesini önlemek amacıyla, yasa, bu şirketlerin “izinler” satın almasını ve bağımsız rafinerilere para ödemesini gerektiriyordu. Bu durum, önce büyük şirketlerin kendi aralarında, ardından da bağımsız kuruluşlar tarafından, esas olarak bir petrol türünü diğeriyle takas ederek fiyat farkını cebe indirmekten oluşan ticaret faaliyetleri için bir fırsat yarattı. 1973 ile 1977 yılları arasında, büyük çoğunluğu depolama tesisi veya ulaşım imkanına sahip olmayan yaklaşık yüz yeni şirket ortaya çıktı. Alım satım için bir ofis, bir telefon ve bir teleks makinesi yeterliydi. Sahte petrol işlemleri ve sahte faturalar kullanılarak, ABD vergi makamlarının erişiminin ötesindeki vergi cennetlerine adeta “para nehirleri” akıtıldı. 1990 yılına gelindiğinde, bu alanda lider konumda olan Marc Rich ve Şirketi, 128 ülkede ofise sahipti ve günde 1,5 milyon varil petrol satıyordu; bu rakam, tüm OPEC üyelerinin toplamından daha fazlaydı. İsviçre (özellikle o zamandan beri kripto para işlemlerinin merkezi haline gelen Zug kantonu) merkezi bir merkez görevi görüyordu.
Aracıların ve finansörlerin petrol zenginliğini ele geçirmesi, özellikle OPEC’in kontrolü dışında kalan Kuzey Denizi ve Alaska’daki hidrokarbon çıkarımındaki patlama ile hızlanarak başka biçimlerde de devam etti. Giderek daha karmaşık hale gelen ticaret faaliyetleri, özellikle Amerika Birleşik Devletleri ve Büyük Britanya’da teşvik yasalarının benimsenmesiyle kolaylaştırıldı. Elde edilen karlar o kadar büyüktü ki, büyük petrol şirketleri de bu faaliyetlerde uzmanlaşmış kendi yan kuruluşlarını kurdular. BP, Shell ve Esso sırasıyla Anro, Petra ve Impco’yu kurdu. Diğer, daha küçük şirketler de dahil oldu: Amerika Birleşik Devletleri’nde Koch, Phillips Petroleum, Arco, Ashland, Conoco, Coastal ve Sun; Fransa’da Compagnie Française des Pétroles (CFP); Belçika’da Fina; İtalya’da ENI; Brezilya’da Petrobras; ve Japonya’da Idemitsu ve Kanematsu. Ancak bu ticaret şirketlerinden yalnızca en güçlüleri, 1986’da varil başına 10 dolara kadar düşen ve 2008’de 140 dolara kadar yükselen petrol piyasasındaki şokları yutabildi ve bu süreçte rakiplerini ortadan kaldırdı.
Petrol sektörüne hâlâ iki borsa hakim: New York’taki NYMEX borsası, ağırlıklı olarak Amerikan topraklarında çıkarılan çok hafif ve kükürtlü bir petrol olan WTI’nin (Batı Teksas Ham Petrolü) işlem gördüğü borsa; ve Londra’daki ICE (Kıtalararası Borsa), ağırlıklı olarak dünyada işlem gören petrolün yaklaşık üçte ikisi için referans teşkil eden Brent petrolünün (üretimin sadece %1’ini temsil etmesine rağmen) işlem gördüğü borsa.
Bu borsalarda fiyatlar iki işlem mekanizmasıyla belirlenir: Birincisi, ham petrol sevkiyatlarının hemen veya sonraki günlerde teslim edildiği spot piyasa; ikincisi ise belirli bir tarihte ve önceden belirlenmiş bir fiyattan alım satım vaatlerinin yapıldığı vadeli işlem piyasası, yani “kağıt petrol” piyasasıdır. Bu piyasa, petrol varilinin günlük küresel fiyatını belirleyen oynaklığa karşı spekülasyon yapmak veya korunmak için tüccarlar, bankalar ve petrol şirketleri tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır.
1980’lerin sonlarından itibaren, türev ürünler devrimi petrolü kesin olarak bir finansal ürün olarak konumlandırdı. Opsiyonlar ve takaslar (belirli bir süre ve hacim üzerinden fiyat hareketlerine yönelik bahisler), spekülasyonun ve buna bağlı fiyat sabitlemenin temel unsurları haline geldi. Bu yöntemler ve ürünler, o zamandan beri tüm sektörlerde yaygınlaşan, ipotek sektöründe ortaya çıkan ve 2008’deki konut kredisi krizini tetikleyen yöntemlerin habercisiydi. Ticari bankalar fiziksel petrol ticareti yapmaya yetkili olmasa da, bu finansal araçları kullanabiliyorlardı. İşte bu şekilde Société Générale, Paribas, Barclays Capital, CRT, Chase Manhattan, JP Morgan, Chemical Bank ve diğer birçok kurum kendilerini petrol piyasasında ve daha sonra LNG piyasasında önde gelen oyunculara dönüştürdü. Ve buna, bir uzmanın “piyasa astrolojisi” olarak tanımladığı, kesinlikle çok uygun bir terim olan, fahiş fiyatlarla “uzmanlıklarını” satan danışmanlık firmalarını da eklemeliyiz.
Günümüzde, ticaret faaliyetleri genellikle kamuoyunun bilmediği gerçek emtia ve enerji devlerinin eline geçmiştir: Vitol, Trafigura, Glencore, Mercuria ve Gunvor. Küresel ham petrol ticaretinin yaklaşık %40’ını kontrol ediyorlar. 2025 yılında toplam gelirleri 1,11 trilyon dolara ulaşmış ve son üç yılda 100 milyar doların üzerinde kar elde etmişlerdir. Bu, temettü olarak dağıtılan ve depolama terminallerine, rafinerilere ve diğer emtia sektörlerine yatırılan devasa miktarda nakit anlamına gelmektedir.
Amerikan her şeye kadirliği
Sonuç olarak, Standard Oil’in ortaya çıkışından bu yana ABD tröstleri petrol sektörüne hakim olmuştur. Bu hegemonyaları, iki dünya savaşı ve doların uluslararası ticarette rezerv para birimi olarak benimsenmesinin ardından daha da güçlenmiştir. Yerleşik büyük şirketlere ve finansörlerin etkisine ek olarak, Halliburton gibi sondaj, mühendislik ve petrol sahası ekipmanları konusunda uzmanlaşmış şirketler de bulunmaktadır.
Ancak güçleri esas olarak Amerikan emperyalizminden aldıkları mali, siyasi ve askeri desteğe dayanmaktadır. Bu durum, son elli yılda petrol şirketleri ile siyasi liderler arasında kurulan ve özel sektör ile devlet veya üst düzey yönetim liderliği arasında “dönüşümlü kapı” ilkesi olarak adlandırılan doğrudan bağlantılarla da kanıtlanmaktadır. Örneğin, Dick Cheney, 2001-2009 yılları arasında George W. Bush’un (kendisi de petrol endüstrisinden) başkan yardımcılığını yapmadan önce Halliburton’ın CEO’suydu; 2005-2009 yılları arasında Dışişleri Bakanı olan Condoleezza Rice, daha önce Chevron’un yönetim kurulunda görev yapmıştı ve hatta süper tankerlerinden biri SS Condoleezza Rice adıyla tescil edilmişti; Rex Tillerson ise 2017’de ExxonMobil’in CEO’luğundan doğrudan Trump’ın Dışişleri Bakanlığı görevine geçti ve bir yıl boyunca bu görevi sürdürdü.
Rusya ve Çin de dahil olmak üzere bazı ülkelerin petrol alım satımında doları kullanmaktan kaçınma çabalarına rağmen, bu para birimi petrol işlemlerinin %80’inden fazlasında ve fiyat tekliflerinin %98’ine kadarında kullanılmaya devam ediyor. Doların kendisi, dünya çapındaki tüketicilerin ödediği petrol fiyatını düzenli olarak etkileyen diğer döviz kuru spekülasyonları için bir kaldıraç görevi görüyor.
1973’te, topraklarındaki petrol üretimindeki düşüş, bazı Amerikalı gözlemcilere, o dönemde hidrokarbon ithalatı için öncelikle Orta Doğu’ya bağımlı olan ABD emperyalizminin etkisinin azalmasının bir başka kanıtı olarak göründü. Başkan Nixon , “Artık ürettiğimizden daha fazla enerji tüketiyoruz ” dedi. 1991 ve 2003’teki Irak’a karşı askeri müdahalelerin, büyük petrol şirketlerinin tedariklerinin bir kısmını güvence altına almayı ve emperyalist egemenliği sürdürmeyi açıkça hedeflediği göz önüne alındığında, petrolle ilgili belirgin bir kokusu vardı.
Elli yıl sonra, Amerika Birleşik Devletleri, şeyl petrol rezervlerinin parçalanması, katran kumları ve açık deniz derin su sondajının yükselişi sayesinde bir kez daha dünyanın önde gelen petrol ve LNG üreticisi ve net ihracatçısı konumuna geldi.
Amerika Birleşik Devletleri’nde ortalama petrol çıkarma maliyetlerinin 2026’da varil başına 30 ila 60 dolar arasında olacağı tahmin edilirken (Suudi Arabistan veya Irak’ta bu rakam 10 ila 15 doların altında), petrol fiyatlarının son yirmi yıldır bu seviyenin üzerinde kalması artık karlılığı garanti ediyor. Trump’ın son seçimdeki “Kaz, bebeğim, kaz!” sloganı Amerikan petrol şirketleri tarafından büyük ölçüde bekleniyordu. Ve 2015 gibi erken bir tarihte ham petrol ihracatına getirilen 40 yıllık yasağı kaldıran Obama, Amerikan şirketleri için devasa bir pazar yaratmıştı. Ancak Trump’ın Şubat 2025’te Ulusal Enerji Hakimiyeti Konseyi’ni kurması, açıklık açısından önemli bir avantaja sahip!
Ukrayna’daki savaş, ardından Avrupa Birliği ülkelerinin Amerika Birleşik Devletleri’nden büyük miktarda petrol ürünü satın alması ve daha sonra İran’a karşı savaş, bu ezici gücü pekiştirerek Amerikan emperyalizminin çeşitli ülkelere uygulanan ambargolar ve yaptırımlar yoluyla küresel petrol piyasasını düzenleme iddiasında bulunmasına olanak sağladı. Bu yıl, Amerikan ihracatı %30 artarak, ham ve rafine ürünler dahil olmak üzere günde 13 milyon varilin üzerinde rekor bir rakama ulaştı. Avrupa Birliği’ne ihracatı durdurma tehdidi altında olan Trump, Ekim ayı başlarında, ABD ara seçimlerinin arifesinde fiyatları önemli ölçüde düşürme umuduyla, 27 Avrupa liderini stratejik rezervlerinden 100 milyon varil petrol ve dizel çekmeye zorlamayı başardı; bu muhtemelen boş bir çabaydı.
Washington’ın bu yaz Venezuela hükümetine dayattığı anlaşmaya gelince, bu anlaşma Amerika Birleşik Devletleri’ne orta veya uzun vadede, şu anda sahip olduklarının iki katı olan, tahmini 65 milyar varil petrol rezervi üzerinde kontrol sağlayabilir.
Petrol tröstlerinin ve burjuvazinin diktatörlüğünü devirin
Petrol fiyatlarındaki patlama ve bunun sonucunda ortaya çıkan enflasyonist yükseliş, küresel ısınma ve sonuçlarından doğrudan ve bilinçli olarak sorumlu olmalarıyla birleştiğinde, bu sektörde kapitalist grupların ve hissedarlarının hegemonyasına son vermenin tüm insanlık için bir zorunluluk ve acil bir mesele olduğunu göstermektedir.
Bu, Fransa cumhurbaşkanlığı seçimlerinin arifesinde çeşitli “iktidar” partilerinin ortaya koyduğu bakış açısıyla açıkça örtüşmüyor. Ulusal Birlik gibi sol partiler ve sendikalar, devlete ve yerel yönetimlere 28,8 milyar avro gelir sağlayan petrol ürünleri üzerindeki özel tüketim vergisi başta olmak üzere bazı vergilerin azaltılmasını veya geçici olarak kaldırılmasını önerirken, bu tür önlemler Avrupa’daki bazı hükümetler tarafından zaten benimsenmiş durumda. Ancak, burjuvazinin bu paranın okulların, hastanelerin ve temel kamu hizmetlerinin bütçelerinden derhal başka yerlere aktarılmasını sağlamak için elinden gelen her şeyi yapacağından bahsetmemeye özen gösteriyorlar.
Halkın öfkesinin kapitalistlere yönelmesini önlemek için tasarlanan bu tür bir politika, aynı zamanda onlar için de son derece avantajlı olabilir. Örneğin, petrolünün tamamını ithal eden Japonya’da hükümet, benzinin litre başına bir avrodan daha düşük bir fiyata satıldığı noktaya kadar bu vergileri ortadan kaldırdı. Ancak aynı zamanda rafinerilere ve büyük dağıtımcılara milyarlarca avro ödüyor. Fransız hükümetinin ödediği “yüksek kilometre” primleri, ne kadar cüzi olursa olsun, işverenleri korumanın ve en düşük ücretli işçilerin ücretlerini artırmak zorunda kalmalarını önlemenin başka bir yoludur. Tersine, devlet çeşitli programlar aracılığıyla balıkçılık, tarım ve inşaat sektörlerindeki işverenleri doğrudan desteklemektedir.
Fransız solu da Total Energies’in millileştirilmesi fikrini ortaya attı, ancak bunun aşırı yüksek bir maliyete yol açacağını ve özellikle de kapitalist toplum örgütlenmesine meydan okuma niyeti olmadığı göz önüne alındığında, benzin fiyatları ve sonuçlarıyla ilgili sorunları ulusal ölçekte çözme iddiasının boşuna olacağını belirtmedi. Aşırı karların vergilendirilmesine gelince, bu tür bir önlemi uygulamak için halkın ve işçilerin geniş çaplı bir seferberliğini gerektirecektir; reformist solun temsilcileri ise bunun için hiçbir hazırlık yapmıyor.
Fiyatları belirleyen tüm mekanizmaları ele almadan fiyatları dondurmak da aynı derecede sonuçsuz kalacaktır. Total Energies grubunun, artan kârı garanti altına almak için hesaplanmış bir seviyede şebekesindeki fiyatları nasıl dondurduğunu gördük.
Ancak yükselen enerji fiyatları, devrimciler için işçilere kapitalistlerin, finansörlerin ve spekülasyonun doğrudan sorumluluğunu vurgulamak için bir fırsat olmalıdır. Bu, savaş kârlarına el koyma ve tazminat veya satın alma olmaksızın işletmeleri kamulaştırma amacını popülerleştirme şansı sunar. Burjuvazinin süper güçlerini kınamak da onun devrilmesine hazırlanmanın bir yoludur.
20 Ekim 2026
LDC Kasım 2026
Bu makale, Lutte de Classe 259’uncu sayısından bir çevirisidir.